Tập trung nguồn lực tạo đột phá cho vùng nông thôn, dân tộc và miền núi

Sau đó, Quốc hội thảo luận tại hội trường về chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 – 2035 (trên cơ sở tích hợp 4 CTMTQG thành 1 CTMTQG).

Lấy chất lượng sống của nhân dân làm thước đo

Chủ trương hợp nhất 4 CTMTQG thành một chương trình tổng thể duy nhất với tổng nguồn vốn dự kiến 808.558 tỷ đồng đã nhận được sự đồng thuận cao từ nghị trường. Các đại biểu đánh giá đây là bước đi đột phá, thể hiện tinh thần dám đổi mới nhằm khắc phục triệt để tình trạng đầu tư dàn trải, chồng chéo và phân tán nguồn lực đã tồn tại qua nhiều giai đoạn.

Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến điều hành phiên họp. Ảnh: quochoi.vn

Tuy nhiên, thảo luận sâu về phương thức triển khai, nhiều ý kiến đại biểu nhấn mạnh yêu cầu việc tích hợp phải diễn ra một cách thực chất, tránh việc chỉ "gộp cơ học". Đại biểu cho rằng các lĩnh vực tuy có tính chất chuyên môn khác nhau nhưng đều chung một đối tượng thụ hưởng là con người và không gian phát triển cộng đồng.

Do đó, thay vì để một xã nghèo hay một hộ gia đình phải lập quá nhiều bộ kế hoạch đơn lẻ theo từng ngành dọc, cần một kế hoạch phát triển tích hợp, một hệ thống dữ liệu dùng chung và một đầu mối chịu trách nhiệm trực tiếp.

Đại biểu tham dự phiên làm việc. Ảnh: quochoi.vn

Bên cạnh đó, các đại biểu cũng đề nghị thay đổi căn bản thước đo hiệu quả của chương trình, chuyển trọng tâm từ quản lý quy trình sang quản trị kết quả phát triển. Việc giải ngân 100% vốn chỉ là điều kiện cần về mặt tiến độ, không thể coi là thước đo cao nhất của sự thành công nếu đời sống người dân sau hỗ trợ không có sự chuyển biến bền vững. Mục tiêu cuối cùng phải là những thay đổi cụ thể về việc làm, sinh kế ổn định, mức tăng thu nhập, chất lượng tiếp cận y tế, giáo dục và mức độ thu hẹp khoảng cách phát triển ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Tăng cường phân cấp gắn với năng lực thực thi và đặc thù địa phương

Vấn đề phân cấp, phân quyền cho cơ sở gắn liền với cơ chế phân bổ nguồn lực nhận được nhiều ý kiến thảo luận. Các đại biểu đề nghị khi phân bổ ngân sách, Trung ương cần tính toán toàn diện giữa khả năng cân đối ngân sách của địa phương với các yếu tố đặc thù thực tế như tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số, diện tích miền núi rộng lớn, địa hình chia cắt và mức độ thiếu hụt dịch vụ. Điều này nhằm bảo đảm việc sắp xếp đơn vị hành chính, hay thay đổi địa giới không làm giảm mức độ ưu tiên hỗ trợ đối với những thôn, buôn đặc biệt khó khăn.

Đồng thời, việc phân cấp quản lý xuống cấp xã phải đi đôi với đánh giá thực chất năng lực thực thi. Để chính quyền cơ sở tự tin triển khai và phát huy quyền tự chủ, cần đơn giản hóa tối đa các quy trình, thủ tục đối với các công trình quy mô nhỏ, áp dụng chuyển đổi số và xây dựng nền tảng hướng dẫn nghiệp vụ rõ ràng, kịp thời hỗ trợ kỹ thuật đối với những khâu chuyên môn phức tạp.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn làm rõ một số nội dung ĐBQH nêu tại phiên họp. Ảnh: quochoi.vn

Giải trình, làm rõ các nội dung đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định, việc tích hợp chương trình không làm thay đổi hay thu hẹp mục tiêu, phạm vi, đối tượng và mức độ ưu đãi đã được xác định, đặc biệt là các chính sách ưu tiên cho đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Điểm cốt lõi là thay đổi phương thức quản lý theo hướng phân cấp mạnh mẽ cho địa phương với phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm". Về tính liên tục của chính sách, Chính phủ đã chuẩn bị phương án tích hợp các văn bản hướng dẫn và duy trì cơ chế dự toán tài chính hiện hành, bảo đảm tuyệt đối không tạo ra khoảng trống pháp lý hay gián đoạn quyền lợi của người dân.

Phát biểu kết luận phiên thảo luận, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến đánh giá cao tinh thần trách nhiệm của các cơ quan soạn thảo và ý kiến đóng góp sâu sắc của các đại biểu. Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội yêu cầu cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng: bảo đảm tích hợp thực chất, phân bổ vốn ngân sách Trung ương có trọng tâm, trọng điểm, không làm gián đoạn chính sách thụ hưởng sinh kế của người dân, hoàn thiện cơ chế quản lý theo kết quả đầu ra và đẩy mạnh phân quyền gắn liền với kiểm tra, giám sát chặt chẽ, phòng ngừa thất thoát, lãng phí…

Lan Anh (tổng hợp)