Hương vị được gìn giữ qua năm thế hệ
Kẹo lạc, kẹo dồi, kẹo vừng hay chè lam là những thức quà dân dã, gắn với đời sống của nhiều thế hệ người Việt. Vị bùi của lạc rang, vị ngọt của đường, mạch nha tạo nên nét hấp dẫn riêng của những món quà quê, đặc biệt trong những ngày lễ, Tết. Ở làng Cổ Hoàng, những hương vị quen thuộc ấy còn gắn với một nghề truyền thống được người dân gìn giữ qua nhiều đời.
Cổ Hoàng, còn có tên xưa là Cổ Đường, vốn nổi tiếng với nghề làm bánh kẹo. Trải qua những giai đoạn thăng trầm, có lúc nghề bị mai một, người dân trong làng vẫn từng bước khôi phục, duy trì sản xuất. Năm 2014, làng bánh kẹo Cổ Hoàng được UBND thành phố Hà Nội công nhận danh hiệu làng nghề truyền thống. Từ những nguyên liệu giản dị của đồng quê, các gia đình làm nghề đã tạo nên những sản phẩm mang dấu ấn riêng của vùng đất này.
Trong số những gia đình gắn bó lâu đời với nghề có gia đình chủ cơ sở Chiến Tấn, với truyền thống năm thế hệ làm bánh kẹo. Bà Nguyễn Thị Tấn là người tiếp nối và truyền lại kinh nghiệm cho các con. Đến nay, vợ chồng chị Vương Thị Hồng Gấm tiếp tục duy trì, phát triển hoạt động sản xuất, đưa những sản phẩm quen thuộc của gia đình đến với thị trường rộng hơn.
Điều làm nên nét riêng của kẹo truyền thống không chỉ nằm ở nguyên liệu mà còn ở kinh nghiệm của người thợ. Để có những thanh kẹo lạc giòn, thơm, lạc phải được lựa chọn kỹ, loại bỏ hạt lép, hạt kém chất lượng. Công đoạn nấu đường, mạch nha đòi hỏi giữ lửa đều và đảo nhanh tay để nguyên liệu đạt độ chín, độ kết dính thích hợp. Quá lửa, kẹo dễ có vị đắng; chưa tới độ, sản phẩm khó đạt độ giòn như mong muốn.
Với kẹo dồi, sự khéo léo còn thể hiện ở công đoạn đánh đường, cuộn nhân lạc và vuốt kẹo. Khi nguyên liệu còn nóng, dẻo, người thợ phải thao tác nhanh, đều tay; chậm một chút, khối kẹo nguội đi sẽ khó tạo hình, dễ bị vỡ. Những công đoạn tưởng chừng nhỏ ấy lại quyết định chất lượng và nét đặc trưng của sản phẩm.
Qua nhiều thế hệ, kinh nghiệm làm nghề được gìn giữ, truyền lại trong gia đình. Nhưng giữ nghề không có nghĩa là giữ nguyên mọi cách làm cũ. Cùng với các thao tác thủ công, Chiến Tấn từng bước đầu tư máy móc phục vụ chế biến, cắt kẹo, đóng gói, đồng thời cải tiến mẫu mã để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng.
Các sản phẩm kẹo lạc, kẹo dồi Chiến Tấn được công nhận OCOP 3 sao năm 2019.
Năm 2019, hai sản phẩm kẹo lạc và kẹo dồi Chiến Tấn được thành phố Hà Nội công nhận OCOP 3 sao. Đối với một cơ sở sản xuất gia đình, đây là dấu mốc trong quá trình xây dựng thương hiệu, đưa sản phẩm truyền thống tiếp cận những yêu cầu mới về chất lượng, hình thức và thị trường.
Không chỉ là sự ghi nhận về chất lượng, danh hiệu OCOP còn tạo thêm cơ hội để kẹo lạc, kẹo dồi Chiến Tấn xây dựng thương hiệu, khẳng định nguồn gốc và mở rộng thị trường. Qua đó, những sản phẩm truyền thống có thêm điều kiện phát triển trong đời sống hiện đại.
Giữ nghề truyền thống, mở rộng thị trường
Nếu trước đây sản phẩm bánh kẹo làng nghề chủ yếu được tiêu thụ qua các chợ, cửa hàng và thương lái, thì nay các nền tảng số đang mở thêm cơ hội tiếp cận người tiêu dùng. Chị Vương Thị Hồng Gấm, đại diện cơ sở cho biết, gia đình đã tham gia bán hàng trên các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội, bên cạnh việc duy trì những kênh tiêu thụ truyền thống. Kênh TikTok của cơ sở hiện có hơn 7.000 người theo dõi và đã phát sinh đơn hàng.
Cơ sở Chiến Tấn đẩy mạnh bán hàng trên các nền tảng số, mở rộng cơ hội tiếp cận người tiêu dùng.
Theo chị Vương Thị Hồng Gấm, thời gian qua, UBND xã Phượng Dực đã quan tâm hỗ trợ các cơ sở sản xuất, kinh doanh làng nghề thông qua việc tổ chức tập huấn kỹ năng bán hàng trực tuyến, hướng dẫn ứng dụng thương mại điện tử, kết nối quảng bá và tiêu thụ sản phẩm. Đặc biệt, địa phương còn tổ chức các buổi livestream, mời những người có kinh nghiệm bán hàng trên nền tảng số tham gia giới thiệu sản phẩm, giúp các cơ sở như Chiến Tấn có thêm cơ hội tiếp cận khách hàng, mở rộng thị trường.
Đối với sản phẩm mang dấu ấn làng nghề, không gian số còn tạo cơ hội giới thiệu những giá trị phía sau món hàng: nguồn gốc, kinh nghiệm làm nghề và câu chuyện của gia đình sản xuất. Một thanh kẹo lạc không chỉ được giới thiệu bằng giá bán hay mẫu mã mà còn bằng hương vị truyền thống và thương hiệu đã gây dựng.
Tuy nhiên, mở rộng thị trường cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với các cơ sở sản xuất quy mô hộ gia đình, từ đầu tư thiết bị, cải tiến bao bì đến chi phí quảng bá, vận chuyển và khả năng đáp ứng đơn hàng. Đây là những vấn đề cần được tính toán để sản phẩm phát triển ổn định, lâu dài.
Thực tế này cho thấy, phát triển sản phẩm OCOP cần một quá trình hỗ trợ lâu dài, từ hoàn thiện sản phẩm, nâng cao năng lực quản trị đến quảng bá, kết nối tiêu thụ. Danh hiệu OCOP tạo thêm cơ hội, nhưng để sản phẩm đứng vững trên thị trường, điều quyết định vẫn là chất lượng, uy tín và khả năng thích ứng của chính cơ sở sản xuất.
Với Chiến Tấn, sự tiếp nối giữa các thế hệ không chỉ thể hiện ở việc duy trì kỹ thuật làm kẹo mà còn ở cách thích ứng với thị trường. Thế hệ đi trước gìn giữ kinh nghiệm, hương vị; thế hệ tiếp nối tìm cách nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và mở rộng kênh tiêu thụ.
Từ những nguyên liệu giản dị như lạc, đường, mạch nha, người Cổ Hoàng đã tạo nên những thức quà gắn bó với nhiều thế hệ. Hôm nay, cùng với việc gìn giữ hương vị truyền thống, kẹo lạc Chiến Tấn đang tìm thêm cơ hội phát triển từ chương trình OCOP và những phương thức kinh doanh mới. Đó cũng là cách để nghề xưa tiếp tục được gìn giữ, phát triển trong nhịp sống hiện đại.
“Bài viết có sự phối hợp của Văn phòng điều phối chương trình xây dựng Nông thôn mới Thành phố Hà Nội”
Xuân Lai
